هزاران سال پیش، مصریان باستان اولین قومی بودند که تصمیم گرفته در خلقت خداوند دست برده و خود را با ملاک­های زیبایی آن دوران تطبیق دهند. اما مهم­ترین نکته این است که این اتفاق کاملاً تصادفی بود. احتمالاً شنیده ­اید که حکومت­های باستانی نمادها و علائمی داشته ­­اند که این علائم و نمادها گاه نشان خدایان و گاه طلسم ­های جادویی و بیش­تر شامل نماد محافظت، قدرت و سلامتی بوده­اند. حالا تصور کنید که آن­ها به جای حک شدن بر روی تالارها و سرسرای سلطنتی، بر روی صورت و بدن حک شوند! بله، آن مردمان خرافه پرست، پوست خود را زرهی در برابر شر شیاطین و چشم بد در نظر می­گرفتند و همین عمل احتیاط­ آمیز بود که خلاقیت­شان را بار دیگر شکوفا کرد.

باستان­ شناسان در بررسی مقبره ­های مصری مقدار قابل توجهی قوطی و کیت آرایشی پیدا کردند که نشان از اهمیت این موضوع در آن زمان دارد. برای مثال سرمه که برای دفع چشم بد و ارواح خطرناک طراحی شده بود؛ بعدها هم زنان و هم مردان از آن برای زیبایی بیش­تر بهره جستند. در سال­های اخیر دانشمندان پی بردند که استفاده از سرمه ممکن است به صورت ناخواسته به مصریان کمک کرده باشد تا از بیماری­های عفونی و آفتاب خشن صحرا در امان باشند. این موضوع شما را به یاد یک وسیلۀ کاربردی امروزی نمی­اندازد؟ 

در هر حال این ماجرای به وجود آمدن اولین لوازم آرایش جهان است. یافته­ ها نشان می­دهند که کلئوپاترا از نوعی سوسک برای سرخ کردن لب­هایش استفاده می­کرد و زنان سطح پایین­تر از نوعی خاک! با این وجود پرسش بزرگ این است که این صنعت میلیارد دلاری هنوز به همین شکل است یا تآثیر مدرنیته بر آن چگونه بوده است؟ 

در اواخردهه 1800 میلادی عکاسی پرتره رایج شد. مردم پس ­انداز می­کردند تا برای تنها عکسی که قرار بود از خود داشته باشند، زیبا و استاندارد باشند. آینه­ها نیز مقرون به صرفه شده بودند و تعداد زیادی در خانه­های خود آینه داشتند. این دو عامل در پیشبرد و توسعۀ صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی نقش مهمی داشتند اما هچ­کدام مانند تصاویر متحرک کارگشا نبودند. در سال 1914 مکس فاکتور که برای استودیوهای هالیوودی کلاه­ گیس تهیه می­کرد نوعی زیرساز رنگ روغنی به وجود آورد که باعث می­شد گریم سنگین بازیگران ترک نخورد و یا کیکی نشود. این ماده آنقدر محبوب شد که اولین موففیت بزرگ فاکتور را رقم زد و باعث شد او به تولید برق لب و مداد ابرو نیز روی بیاورد. به این ترتیب اصطلاح "آرایش کردن" رایج و فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی به روزتر و جدیدتر شد.

با این همه مقدمه­ چینی لپ مطلب این است: فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی چیست و چگونه می­توان یک محصول آرایشی تولید کرد؟ 

به طور کلی فرمولاسیون به معنای تعادل دقیق همۀ مواد در یک مادۀ فیزیکی است و حالا این فرملاسیون در محصولات آرایشی و بهداشتی به کار می­رود. اکثر منابع و کتب علمی 6 مرحلۀ کلی را برای فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی معرفی می­کنند و در اینجا ما آن­ها را جزئی­تر بررسی می­کنیم. 

مرحلۀ اول، محصول شما چیست؟:

قبل از شروع هر کاری باید ابتدا برنامه­ای روشن در ذهن داشته باشیم. برای مثال محصول موردنظر ما چیست؟ کرم پودر یا رژ لب؟ ویژگی­های متمایز کننده آن کدام هستند؟ کدام یک از فرمول­های محصولات آرایشی و بهداشتی باید استفاده شود؟ برای مثال یک کرم پودرِ ضد آفتاب­دار همراه با پوشش­دهی بالا. 

مرحلۀ دوم، فرمول اولیه:

قاعدتاً برای تولید محصول مدنظر باید فرمولاسیون کلی یا اولیه­اش را داشته باشید. برای بدست آوردن این فرمولاسیون می­توانید از همکاران و استادان خود، کتاب­ها و مقالات مرتبط با فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی، وب سایت­ها و درگاه­های شیمی و یا اگر در شرکتی در حوزۀ مواد آرایشی و بهداشتی کار می­کنید، می­توانید از آرشیوهای قدیمی آن­ها هم استفاده کنید. راه­های زیادی برای بدست آوردن این اطلاعات وجود دارد. بعضی­ها حتی در دوره­های فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی شرکت می­کنند. 

مرحلۀ سوم، تعیین مقدار:

آیا هدف شما یک لاین تولید محصولات آرایشی و بهداشتی است یا تنها می­خواهید یک نمونه تولید کنید؟ بنابراین ابتدا باید تعیین کنید که چقدر می­خواهید بسازید و بعد مقدار موردنیاز هریک از مواد لازم را نیز بررسی کنید و بنویسید. در انتها نیز تجهیزات و مواد خام را جمع آوری کنید. 

مرحلۀ چهارم، تولید:

این مرحله مثل درست کردن آش است. شما باید بدانید که چه مقدار از مواد را استفاده کنید، چه حرارتی مناسب این پروسه است و لحظه به لحظۀ کار را همراه با خطای آزمایش مو به مو گزارش کنید. 

مرحلۀ پنجم، آزمایش نمونه:

در این مرحله آزمایشگر باید آزمایشات مشخصات، آزمایشات عملکرد و آزمایشات پایداری را انجام دهد. در این تست­ها و آزمایش­ها سازنده باید بررسی کند که محصول موردنظر طبق استانداردها عمل می­کند؟ ساختار آن مشابه ساختارهای فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی استاندارد جهانی است؟ تست انسانی آن چگونه پیش می­رود؟ آیا سازمان بهداشت و دارو آن را تأیید می­کند؟ همۀ این سلسله مراتب­ها است که کیفیت کار را تضمین می­کند. 

مرحلۀ ششم، تکرار:

حالا که محصول کلی بدست آمده باید ببینیم که می­توانیم فرمول را بهبود ببخشیم و ویژگی­های دلخواهمان را به آن بیافزاییم؟ این مرحله نیاز به بارها و بارها آزمون و خطا دارد تا بالاخره به فرمولاسیون نهایی برسیم. آشپزی را تصور کنید که برای درست کردن بهترین و خوشمزه­ترین غذاها چگونه به دفعات مکرر شکست می­خورد تا به بهترین نتیجه برسد؟ بله، برای انجام هرکاری نباید از شکست خوردن ترسید اما همراه داشتن یک استاد و راهنمای خوب احتمال شکست خوردن را کمتر نمی­کند؟ 

بدست آوردن اطلاعات و دانش کافی و یا دانستن نکات ضروری و مهمی که به سادگی نمی­توان به آن­ها دسترسی داشت چطور؟ آیا دانستن این شش مرحلۀ خلاصه­وار که به علت ضیق وقت و محدودیت­های حاضر به این صورت جمع آوری شده کافی است؟ پاسخ این سوالات را نمی­توان به سادگی انکار کرد یا نادیده گرفت. 


دوره ­های فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی سارای، یکی از راه­های میانبر است. راهی که دشواری­های مسیر و احتمال خطا را کاهش می­دهد. در این دوره علاوه بر توضیحات جامع و روش ساخت محصول و ارائه گواهینامه؛ شرکت کنندگان میتوانند به صورت رایگان در دوره­ های بعدی شرکت کنند. در واقع پاسخ تمام پرسش­های بالا در یک کلمه خلاصه می­شود: سارای!

دوره فرمولاسیون آرایشی بهداشتی


منابع:

History of makeup/ Molly Edmonds

6 step to create a cosmetic formula/ Chemists corner/ January 13, 2022

The physical chemistry of cosmetic formulations/ HAPPI


نویسنده: س. محمدپور